بسیاری از درمانگران، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) را با شش فرایند اصلی میشناسند؛ اما در عمل، آنچه کیفیت درمان را تعیین میکند، میزان تسلط درمانگر بر این فرایندها نیست، بلکه نحوه بودن او در اتاق درمان است. درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بیش از آنکه از درمانگر بپرسد «چه میکنی؟»، از او میپرسد «چگونه حضور داری؟»
نگارنده: دکتر پیمان دوستی
در کار بالینی، لحظاتی وجود دارد که هیچ مداخلهای «درست» به نظر نمیرسد. مراجع درگیر افکار تکراری است، هیجانها بالا هستند، و درمانگر وسوسه میشود کاری انجام دهد؛ سؤالی بپرسد، تمرینی بدهد، یا مسیر جلسه را تغییر دهد. اما اگر در چنین شرایطی، بتوانیم کمی درنگ کنیم چه رخ میدهد؟
این درنگ، تکنیک نیست؛ یک موضع اخلاقی است.
درمانگر ACT و تحمل ندانستن
یکی از چالشهای جدی برای درمانگران، پذیرا بودن وضعیت «ندانستن» است. بسیاری از آموزشهای درمانی ــ ناخواسته ــ درمانگر را به سمت پاسخمحوری سوق میدهند. درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) این منطق را به چالش میکشد.
ما میدانیم که درمانگران بارها با این تجربه مواجه میشوند که:
مسئله روشن است، اما راهحل فوری وجود ندارد. در نتیجه آنها ممکن است برای اجتناب از وضعیت ندانستن با مداخلهی عجولانه، انعطاف پذیری روانی را کاهش دهند در حالی که گاهی سکوت آگاهانه، از هر تکنیکی درمانیتر است.
پذیرش این وضعیت، مهارتی است که با خواندن کتاب یا حفظ مدل به دست نمیآید؛ بلکه نیازمند تمرین مداوم حضور، پذیرش و شفقت نسبت به خود درمانگر است.
آموزش ACT بدون مواجهه با درمانگرِ درون
اگر آموزش درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) صرفاً بر انتقال مفاهیم متمرکز باشد، درمانگر ممکن است زبان درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) را یاد بگیرد، اما همچنان با همان الگوهای کنترلگرانه قبلی کار کند. در این حالت، ACT به پوششی ظریف برای اجتناب درمانگر تبدیل میشود.
به همین دلیل، آموزش مؤثر ACT باید درمانگر را با پرسشهایی ناراحتکننده روبهرو کند:
- در چه لحظاتی برای آرامکردن خودم مداخله میکنم؟
- کدام افکار مرا از تماس واقعی با مراجع دور میکنند؟
این مواجهه، هستهی یادگیری ACT است؛ نه حفظ فرایندها.
آموزش مجازی و امکان مواجهه تدریجی
یکی از مزیتهای کمتر دیدهشده آموزش مجازی برای درمانگران، امکان مواجهه تدریجی با خود حرفهای است. فاصله زمانی بین مشاهده محتوا و کار بالینی واقعی، فرصتی ایجاد میکند که درمانگر واکنشهای خودش را ببیند، نه اینکه صرفاً آنها را پشت عملکرد حرفهای پنهان کند.
وقتی درمانگر میتواند به محتوا برگردد، مکث کند و آن را با تجربه بالینی خودش مقایسه کند، یادگیری از سطح شناختی فراتر میرود و به سطح وجودی نزدیک میشود؛ جایی که ACT واقعاً شکل میگیرد.
درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) را میتوان آموخت، اما نمیتوان آن را صرفاً اجرا کرد. این رویکرد، درمانگر را دعوت میکند تا نوعی خاص از بودن را تمرین کند؛ بودنی که شامل پذیرش ندانستن، تحمل رنج، و تعهد به ارزشها حتی در غیاب قطعیت است.
یادداشتهای این بخش برای آموزش سریع نوشته نشدهاند؛ برای ماندن با پرسشها نوشته شدهاند.