درد مزمن یکی از شایعترین مشکلات سلامت در جهان است. دردهایی که ماهها یا حتی سالها ادامه پیدا میکنند و زندگی فرد را از نظر جسمی، روحی و اجتماعی تحتتأثیر قرار میدهند. کمردرد مزمن، میگرن، فیبرومیالژیا، دردهای عصبی و دردهای مرتبط با سرطان از جمله انواع شایع درد مزمن هستند. آمارها نشان میدهد حدود یک چهارم بزرگسالان و حتی تعداد قابل توجهی از کودکان و نوجوانان با نوعی از درد مزمن زندگی میکنند.
گردآوری و ترجمه : دنیا نهضت – روانشناس
خلاصه و ترجمه : Neurofeedback for Pain Management: A Systematic Review
درد مزمن فقط یک احساس فیزیکی نیست. افرادی که با آن درگیرند، اغلب دچار خستگی مداوم، اختلال خواب، اضطراب، افسردگی، کاهش تمرکز و افت کیفیت زندگی میشوند. به همین دلیل، درمان درد مزمن معمولاً پیچیدهتر از مصرف یک مسکن ساده است.
نقش مغز در تجربه درد
برخلاف تصور رایج، درد فقط از محل آسیب نمیآید؛ مغز نقش اصلی را در تجربه و تداوم درد بازی میکند. تحقیقات نشان دادهاند که در افراد مبتلا به درد مزمن، فعالیت و ساختار برخی نواحی مغز با افراد بدون درد متفاوت است. مغز این افراد معمولاً در حالت «هشدار بیشازحد» قرار دارد و محرکها را شدیدتر پردازش میکند.
خبر امیدوارکننده این است که مغز قابلیت تغییر و یادگیری دارد. به این ویژگی «انعطافپذیری مغز» گفته میشود. همین ویژگی باعث شده روشهایی طراحی شوند که بهطور مستقیم روی فعالیت مغز کار میکنند.
نوروفیدبک چیست؟
نوروفیدبک یک روش درمانی غیردارویی، غیرتهاجمی و آموزشی است که به فرد کمک میکند فعالیت مغز خود را بهتر بشناسد و آن را تنظیم کند. در جلسات نوروفیدبک، سنسورهایی روی سر قرار میگیرند که امواج مغزی را ثبت میکنند. سپس این اطلاعات بهصورت تصویر، صدا یا یک بازی ساده به فرد بازخورد داده میشود.
برای مثال، ممکن است فرد با تنظیم فعالیت مغزش باعث حرکت یک هواپیما در صفحه نمایش شود. مغز بهتدریج یاد میگیرد چگونه الگوهای سالمتری از فعالیت ایجاد کند؛ درست مثل تمرین دادن یک عضله.
نوروفیدبک چگونه به کاهش درد کمک میکند؟
در درمان درد مزمن، هدف نوروفیدبک این است که فعالیت بیشازحد یا نامتعادل مغز کاهش پیدا کند. مطالعات مختلف نشان دادهاند که نوروفیدبک میتواند:
- شدت درد را کاهش دهد
- تعداد دفعات درد را کمتر کند
- اضطراب و افسردگی همراه با درد را کاهش دهد
- کیفیت خواب و انرژی روزانه را بهبود ببخشد
- احساس کنترل فرد بر بدن و درد را افزایش دهد
بسیاری از افراد گزارش میکنند که بعد از دوره نوروفیدبک، نهتنها درد کمتر شده، بلکه رابطه آنها با درد تغییر کرده است؛ یعنی درد دیگر تمام زندگیشان را کنترل نمیکند.
آیا نوروفیدبک معجزه میکند؟
خیر. نوروفیدبک یک درمان جادویی نیست. پژوهشها نشان میدهد که اثربخشی آن به عواملی مثل نوع درد، شدت مشکل، تعداد جلسات و همکاری فرد بستگی دارد. معمولاً یک دوره کامل شامل ۱۵ تا ۴۰ جلسه است و نتایج بهتدریج ظاهر میشوند.
همچنین بهترین نتایج زمانی دیده میشود که نوروفیدبک بهعنوان بخشی از یک درمان ترکیبی استفاده شود؛ یعنی در کنار رواندرمانی، آموزش مدیریت استرس، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز درمان دارویی.
چرا نگاه روانشناختی به درد مهم است؟
درد مزمن فقط مسئله بدن نیست؛ تجربهای است که ذهن، هیجانها و سبک زندگی فرد را هم درگیر میکند. روشهایی مثل نوروفیدبک به ما یادآوری میکنند که مغز میتواند دوباره آموزش ببیند و مسیرهای درد تغییرپذیر هستند.
اگر سالهاست با درد مزمن زندگی میکنید و احساس میکنید درمانهای معمول پاسخ کافی ندادهاند، شاید وقت آن رسیده باشد که به نقش مغز در تجربه درد توجه کنید. نوروفیدبک یکی از روشهای نوین و امیدوارکنندهای است که به افراد کمک میکند فعالانه در روند درمان خود نقش داشته باشند و کیفیت زندگیشان را بهبود ببخشند.