میگرن فقط یک سردرد ساده نیست. بسیاری از افرادی که میگرن را تجربه میکنند، آن را بهعنوان دردی ناتوانکننده توصیف میکنند که میتواند زندگی روزمره، روابط، کار و حتی سلامت روان را تحتتأثیر قرار دهد. بر اساس آمارها، حدود ۱۵ درصد از مردم دچار میگرن هستند و در برخی افراد، این مشکل به شکل مزمن و طولانیمدت ادامه پیدا میکند.
گردآوری و ترجمه : دنیا نهضت – روانشناس
خلاصه و ترجمه : Biofeedback and Neurofeedback in the Treatment of Migraine
میگرن چه علائمی دارد؟
میگرن معمولاً با درد ضرباندار (اغلب در یک سمت سر)، حساسیت به نور و صدا، تهوع و گاهی استفراغ همراه است. بعضی افراد پیش از شروع سردرد، علائمی به نام «اورا» را تجربه میکنند؛ مانند دیدن نورهای چشمکزن یا خطوط موجدار. میگرن میتواند اپیزودیک باشد (کمتر از ۱۵ روز در ماه) یا به شکل میگرن مزمن بروز کند (۱۵ روز یا بیشتر در ماه).
عوامل زیادی میتوانند باعث شروع یا تشدید حملات میگرن شوند؛ از جمله استرس، کمخوابی، تغییرات هورمونی، اضطراب، افسردگی، اضافهوزن، مصرف کافئین، و حتی تغییرات بزرگ در زندگی.
چرا درمان میگرن پیچیده است؟
علت دقیق میگرن هنوز بهطور کامل مشخص نیست. امروزه میدانیم که میگرن فقط یک مشکل عروقی نیست، بلکه نتیجه تعامل پیچیدهای بین مغز، سیستم عصبی و عوامل روانی و محیطی است. به همین دلیل، هنوز یک درمان «واحد» که برای همه مؤثر باشد وجود ندارد و بسیاری از افراد مجبورند ترکیبی از روشها را امتحان کنند.
نقش مغز و سیستم عصبی در میگرن
در مغز افراد مبتلا به میگرن، نوعی بیشبرانگیختگی عصبی دیده میشود. این حالت باعث فعال شدن مسیرهای درد، التهاب عصبی و حساس شدن سیستم عصبی میشود. به همین دلیل است که در میگرن، حتی محرکهای خفیف (نور، صدا یا فعالیت بدنی) میتوانند درد را تشدید کنند.
بیوفیدبک چیست؟
بیوفیدبک یک روش غیردارویی و غیرتهاجمی است که به فرد کمک میکند از عملکردهای بدن خود (مانند تنش عضلانی، جریان خون یا تنفس) آگاه شود و یاد بگیرد آنها را تنظیم کند. در بیوفیدبک، اطلاعات بدن بهصورت تصویری یا صوتی به فرد بازخورد داده میشود تا بهتدریج مهارت خودتنظیمی را یاد بگیرد.
در درمان میگرن، بیوفیدبک میتواند به
- کاهش شدت و تعداد حملات
- افزایش احساس کنترل بر درد
- کاهش نیاز به دارو
کمک کند.
نوروفیدبک چگونه عمل میکند؟
نوروفیدبک نوعی بیوفیدبک است که روی فعالیت امواج مغزی تمرکز دارد. مغز مانند یک عضله قابل تمرین است. در نوروفیدبک، فرد با دیدن بازخورد فعالیت مغزش (مثلاً به شکل بازی یا تصویر)، بدون تلاش آگاهانه یاد میگیرد الگوهای سالمتری از فعالیت مغزی ایجاد کند.
مطالعات نشان دادهاند که نوروفیدبک میتواند
- تعداد حملات میگرن را کاهش دهد
- شدت درد را کمتر کند
- اضطراب و استرس همراه با میگرن را کاهش دهد
- کیفیت خواب را بهبود ببخشد
آیا این روشها واقعاً مؤثرند؟
پژوهشهای علمی نشان میدهند که بیوفیدبک و نوروفیدبک، بهویژه وقتی در کنار درمان دارویی استفاده شوند، نتایج بهتری نسبت به دارو بهتنهایی دارند. در برخی مطالعات، بیش از ۵۰٪ کاهش در تعداد حملات میگرن گزارش شده است. همچنین بسیاری از افراد پس از مدتی، مصرف مسکن را بهطور چشمگیری کاهش دادهاند.
درمان ترکیبی؛ کلید موفقیت در درمان
بهترین نتایج زمانی حاصل میشود که درمان میگرن بهصورت چندبُعدی انجام شود؛ یعنی ترکیبی از
- آموزش و آگاهی فرد
- اصلاح سبک زندگی
- درمان دارویی (در صورت نیاز)
- روشهای روانشناختی مانند بیوفیدبک، نوروفیدبک، تمرینهای تنفسی و آرامسازی
میگرن بیماریای با چهرههای متفاوت است و درمان آن نیازمند نگاهی جامع به بدن و ذهن است. بیوفیدبک و نوروفیدبک با تقویت توانایی خودتنظیمی مغز و بدن، میتوانند نقش مهمی در کاهش درد، افزایش کیفیت زندگی و بازگشت فرد به عملکرد طبیعی داشته باشند. اگر سالهاست با میگرن درگیر هستید، شاید وقت آن رسیده که علاوه بر دارو، به توانایی مغز خود برای یادگیری و تغییر هم اعتماد کنید.