یکی از پرسشهای رایج در حیطه روابط زوجی این است که چرا بعضی زوجها حتی در شرایط دشوار و باوجود چالش هایشان رابطهای امن و پایدار دارند، اما برخی دیگر با کوچکترین تعارض دچار فاصله، اضطراب یا سردی عاطفی میشوند. پاسخ این سؤال تا حد زیادی در الگوهای دلبستگی (Attachment Styles) زوجین ریشه دارد؛ مفهومی که نخستینبار توسط جان بالبی مطرح شد و بعدها در روابط بزرگسالی گسترش پیدا کرد.
گردآوری : دکتر نرگس حسینی نیا – زوج درمانگر
دلبستگی چیست و چرا برای زوجین اهمیت دارد؟
دلبستگی به الگوهای هیجانی و رفتاری اشاره دارد که فرد در رابطههای صمیمی تجربه میکند؛ الگوهایی که معمولاً در سالهای اولیه زندگی و در تعامل با مراقبان اولیه شکل میگیرند. این الگوها در روابط عاشقانه بزرگسالی، بهویژه در ازدواج، فعال میشوند و بر نحوه صمیمیت، مدیریت تعارض و تنظیم هیجان تأثیر میگذارند .
انواع الگوهای دلبستگی در روابط زوجین
بهطور کلی، سه الگوی اصلی دلبستگی در بزرگسالان می تواند وجود داشته باشد:
۱.دلبستگی ایمن
افراد با دلبستگی ایمن معمولاً احساس ارزشمند بودن در روابط شان دارند، از صمیمیت نمیترسند و در عین حال استقلال خود را حفظ میکنند. این افراد غالبا رضایت بیشتری در روابط شان به ویژه، روابط زناشویی تجربه می کنند، تعارضات را به شیوه سازندهتر مدیریت می کنند و به طور کلی توانایی بیشتری در همدلی با شریک عاطفی و سایر افرادی که با آن ها در ارتباط هستند، دارند.
۲.دلبستگی ناایمن اضطرابی
در این الگو، فرد غالبا نگران طرد شدن یا از دست دادن رابطه است. دائما نیاز دارد تا نسبت به مهم و ارزشمند بودنش در رابطه مطمئن شود، حساسیت بالا به نشانههای فاصله عاطفی دارد و کوچک ترین رفتارها برایش می تواند تداعی گر طرد شدن و کنار گذاشته شدن باشد. همچنین واکنشهای هیجانی شدید از ویژگیهای رایج این سبک دلبستگی می باشد. در روابط زوجین، این الگو میتواند به چرخههای تعارض فرساینده منجر شود.
۳.دلبستگی ناایمن اجتنابی
افراد اجتنابی معمولاً از نزدیکی هیجانی و صمیمیت بیش از حد احساس ناراحتی میکنند و در مواجهه با تعارض، با عقبنشینی یا قطع ارتباط سعی می کنند از مواجهه با چالش ها فرار و اجتناب کنند. این سبک دلبستگی با کاهش صمیمیت و نارضایتی تدریجی در رابطه مرتبط است .
الگوهای دلبستگی و چرخههای تعارض
جان گاتمن، از برجستهترین پژوهشگران حوزه روابط زوجین، نشان میدهد که بسیاری از تعارضهای زناشویی نه بهدلیل خود موضوع اختلاف، بلکه بهخاطر شیوه واکنش هیجانی زوجها به احساس ناایمنی رخ میدهد. زمانی که یک شریک با دلبستگی اضطرابی به دنبال نزدیکی بیشتر است و شریک اجتنابی عقب میکشد، چرخهای شکل میگیرد که هر دو طرف را فرسوده میکند.
آیا الگوهای دلبستگی قابل تغییرند؟
به خاطر داشته باشید الگوهای دلبستگی سرنوشت قطعی رابطه نیستند. روابط ایمن، تجربههای اصلاحی هیجانی و حتی کمک گرفتن از یک درمانگر میتوانند به افزایش امنیت هیجانی کمک کنند. استفاده از جلسات درمانی بستری امن برای ارضای سالم نیازهای دلبستگی فراهم می کند و از طرفی به زوجها کمک میکند نیازهای دلبستگی خود را بشناسند و به شیوهای سالم بیان کنند.
شناخت الگوهای دلبستگی به زوجین کمک میکند تا بهجای سرزنش یکدیگر، ریشههای عمیقتر واکنشهای هیجانی خود را درک کنند. این آگاهی میتواند نقطه شروعی برای افزایش همدلی، امنیت روانی و کیفیت رابطه زناشویی باشد و این همان هدفی است که در قلب زوجدرمانی حرفهای قرار دارد.