ذهنآگاهی در سالهای اخیر به یکی از مفاهیم مهم حوزه روانشناسی و سلامت روان تبدیل شده است. بسیاری از افراد ذهنآگاهی را با تکنیکهای آرامسازی یا روشهایی برای رسیدن به حس آرامش اشتباه میگیرند، اما حقیقت این است که هدف ذهنآگاهی آرام شدن نیست. ذهنآگاهی روشی برای «بودن در لحظه» است، نه «بهتر کردن حال».
تدوین و گردآوری : دنیا نهضت – روانشناس
ذهنآگاهی یعنی چه؟
ذهنآگاهی یعنی اینکه توجه خود را به لحظه اکنون بیاوریم؛ همان چیزی که همین حالا در بدن، ذهن، احساسات و محیط اطراف ما در حال رخ دادن است. در ذهنآگاهی تلاش نمیکنیم:
- احساسات ناخوشایند را حذف کنیم
- ذهن را ساکت کنیم
- بدن را مجبور به آرام شدن کنیم
- یا تجربهای خاص بسازیم
ذهنآگاهی تنها یعنی مشاهدهی تجربهی جاری، همانگونه که هست؛ بدون تحلیل، بدون مقاومت و بدون قضاوت.
چرا این نکته مهم است؟
بسیاری از افراد وقتی تمرینهای ذهنآگاهی را شروع میکنند، انتظار دارند نتیجه فوری بگیرند؛ مثلاً آرام شوند یا اضطرابشان کم شود. اما وقتی چنین نمیشود، فکر میکنند تمرین را اشتباه انجام میدهند. در حالیکه ذهنآگاهی دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا میکند: پذیرش هر تجربهای که اتفاق میافتد. گاهی ذهن آرام میشود، گاهی مضطرب میشود، گاهی حوصلهمان سر میرود، گاهی احساس خوبی نداریم و تمام اینها بخشی از تمرین ذهنآگاهی هستند.
ذهنآگاهی چه فوایدی دارد؟
اگرچه هدف اصلی آرامش نیست، اما تحقیقات فراوان نشان دادهاند که تمرینهای منظم ذهنآگاهی میتوانند به مرور زمان:
- استرس و اضطراب را کاهش دهند
- کیفیت خواب را بهتر کنند
- تمرکز و توجه را افزایش دهند
- رفتارهای اتوماتیک و ناخواسته را کم کنند
- رابطه فرد با بدن و احساساتش را بهبود دهند
این نتایج یک «عوارض جانبی مثبت» هستند، نه هدف اصلی. به بیان دیگر: وقتی تلاش برای آرام شدن را رها میکنیم، آرامش خود به خود ظاهر میشود.
ذهنآگاهی با مدیتیشن و ریلکسیشن چه فرقی دارد؟
- ریلکسیشن با هدف کاهش کشیدگی، آرامسازی و کاهش تنش انجام میشود.
- مدیتیشن میتواند فرمهای مختلفی داشته باشد؛ برخی برای آرامش، برخی برای تمرکز، برخی برای معنویت.
- اما ذهنآگاهی با هدف افزایش حضور در لحظه و مشاهده بدون قضاوت انجام میشود.
اگرچه گاهی آرامش در ذهنآگاهی تجربه میشود، اما اگر هدفمان آرام شدن باشد، در حقیقت از ذهنآگاهی فاصله میگیریم.
ذهنآگاهی در زندگی روزمره
ذهنآگاهی فقط یک تکنیک نشستن و تمرکز نیست. میتوان آن را در فعالیتهای روزمره بهکار برد:
- هنگام غذا خوردن
- هنگام راه رفتن
- هنگام کار
- و حتی هنگام حرف زدن