افسردگی در سالمندان یکی از شایعترین اما کمتوجهشدهترین مشکلات سلامت روان است. بازنشستگی، کاهش ارتباطات اجتماعی، بیماریهای جسمی و احساس تنهایی میتوانند زمینهساز افت خلق و بیانگیزگی شوند. در سالهای اخیر، پژوهشهای نوین نشان دادهاند که ترکیب موسیقی و نوروفیدبک میتواند راهی نوآورانه و غیرتهاجمی برای کمک به بهبود افسردگی، بهویژه در سالمندان، باشد.
گردآوری و ترجمه : دنیا نهضت – روانشناس
خلاصه مقاله : Musical neurofeedback for treating depression in elderly people
نوروفیدبک چیست؟
نوروفیدبک نوعی تمرین مغزی است که به فرد کمک میکند فعالیتهای مغز خود را بهتر بشناسد و بهتدریج آنها را تنظیم کند. در این روش، امواج مغزی از طریق دستگاه EEG ثبت میشوند و فرد به شکل دیداری یا شنیداری بازخورد دریافت میکند. به زبان ساده، مغز یاد میگیرد که چگونه به حالت متعادلتر و سالمتری برگردد.
موسیقی؛ زبانی مستقیم برای احساسات
موسیقی یکی از قدرتمندترین ابزارها برای تأثیر بر احساسات انسان است. حتی در سنین بالا یا در شرایطی که توان کلامی کاهش مییابد، موسیقی همچنان میتواند احساسات عمیق را فعال کند. تحقیقات متعدد نشان دادهاند که گوش دادن به موسیقی دلخواه میتواند اضطراب را کاهش دهد، احساس آرامش ایجاد کند و حالوهوای فرد را بهتر کند.
نوروفیدبک موسیقایی چگونه کار میکند؟
در پژوهشی که روی سالمندان مبتلا به افسردگی انجام شده، از روشی به نام نوروفیدبک موسیقایی استفاده شده است. در این روش، شرکتکنندگان به موسیقی مورد علاقه خود گوش میدادند، اما یک تفاوت مهم وجود داشت. ویژگیهای موسیقی مثل سرعت (تمپو) و بلندی صدا بر اساس وضعیت هیجانی و فعالیت مغز آنها تغییر میکرد.
وقتی فرد از نظر هیجانی در وضعیت مثبتتری قرار میگرفت، موسیقی شادتر، پرانرژیتر و زندهتر میشد. به این ترتیب، مغز بهطور ناخودآگاه یاد میگرفت که چگونه به سمت حالتهای هیجانی مثبت حرکت کند. این فرآیند نوعی یادگیری درونی و بدون فشار است.
نتایج چه بودند؟
پس از چند هفته تمرین کوتاه (هر جلسه فقط ۱۵ دقیقه)، بیشتر شرکتکنندگان کاهش قابلتوجهی در علائم افسردگی نشان دادند. همچنین تغییرات مثبتی در الگوی فعالیت مغزی آنها مشاهده شد که معمولاً با بهبود خلق و کاهش افسردگی همراه است. نکته مهم این است که این روش بدون دارو، بدون عوارض جانبی و کاملاً غیرتهاجمی است.
چرا این روش برای سالمندان مناسب است؟
- نیاز به صحبت زیاد یا انجام تکالیف پیچیده ندارد
- کوتاه و غیرخستهکننده است
- از موسیقی مورد علاقه فرد استفاده میکند
- احساس کنترل و مشارکت فعال به فرد میدهد
- برای افرادی که به دارو پاسخ خوبی نمیدهند، گزینه مکمل مناسبی است
کاربرد برای زندگی روزمره
اگرچه نوروفیدبک موسیقایی به تجهیزات تخصصی نیاز دارد، اما پیام مهم این پژوهش برای همه ما روشن است موسیقی دلخواه میتواند ابزار قدرتمندی برای تنظیم احساسات باشد.
برای سالمندان (و حتی افراد جوانتر) پیشنهاد میشود
- روزانه زمانی را به گوش دادن آگاهانه به موسیقی مورد علاقه اختصاص دهند
- از موسیقی برای تغییر حالوهوا، نه فقط پر کردن سکوت، استفاده کنند
- هنگام افت خلق، موسیقیهای آرام و سپس انرژیبخش را بهتدریج گوش دهند
ترکیب علم مغز، موسیقی و رواندرمانی، افقهای جدیدی در درمان افسردگی باز کرده است. نوروفیدبک موسیقایی نشان میدهد که گاهی مسیر درمان، نه از راه دارو و نه از راه حرف زدن، بلکه از راه احساس کردن و شنیدن میگذرد.