اختلال شخصیت مرزی (BPD) از اختلالات روانشناختی پیچیده است و معمولاً با بیثباتی هیجانی، روابط پرچالش و رفتارهای تکانشی شناخته میشود. یکی از جنبههای این اختلال که کمتر مورد توجه قرار گرفته است، اما در عین حال اثرات قابل توجهی بر زندگی افراد مبتلا می گذارد، ارتباط این اختلال با اهمالکاری می باشد.
برگرفته از کویوویچ و همکاران (۲۰۲۵) و کوزگون و همکاران (۲۰۲۴)
خلاصه و ترجمه: پیمان دوستی
تکانشگری و ترجیح پاداش فوری
اهمال کاری، رفتاریست که در آن فرد کارهای ضروری را به تعویق میاندازد و به جای اهداف بلندمدت، به دنبال پاداش کوتاهمدت و فوری میرود. این انتخاب و ترجیح نه لزوما تصادفی است و نه صرفاً ناشی از تنبلی، بلکه ریشههای رفتاری و شناختی مشخصی دارد.
افراد مبتلا به شخصیت مرزی ترجیح می دهند هرچه سریع تر نتایج کاری را ببینند. به بیانی دیگر ترجیح شان دریافت پاداش فوری نسبت به پاداش بزرگتر در آینده است. این ویژگی با اصطلاحی به نام delay discounting سنجیده میشود که نشان میدهد فرد تا چه حد حاضر است برای دریافت پاداش بیشتر در آینده، صبر کند.
افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی (BPD) در مقایسه با سایر افراد، تمایل بیشتری به دریافت پاداشهای کوتاهمدت دارند و کمتر منتظر نتیجه بزرگتر در آینده میمانند. به لحاظ رفتاری، این همان فرایندی است که باعث میشود کارهای مهم را به تعویق بیندازند و به جای برنامهریزی بلندمدت، دنبال لذت یا راحتی فوری باشند. در واقع می توان گفت، اهمالکاری در اختلال شخصیت مرزی (BPD) شکلی عملی از رفتار تکانشی می باشد که با ارزشگذاری زمانی پاداشها، مرتبط است.
ضعف تنظیم هیجانی و اجتناب از تجارت ناخوشایند
ضعف در تنظیم هیجانی یکی از ویژگیهای اصلی اختلال شخصیت مرزی است. افراد مبتلا ممکن است از انجام کاری که با احساسات ناخوشایند همراه است، اجتناب کنند. این الگو رفتاری با نظریههای روانشناختی اهمالکاری همخوانی دارد؛ زیرا یکی از دلایل اصلی تعویق کارها، اجتناب از تجربه هیجانی ناخوشایند است.
علاوه بر این، اختلال در هدفگذاری های بلندمدت و ثبات هویتی میتواند باعث شود افراد در برنامهریزی برای اهداف مهم و بلندمدت دچار مشکل شوند و کارهای شان مدام عقب بیفتد. ترکیب این عوامل باعث میشود رفتارهای تعویقی در شخصین مرزی شدیدتر از سایر افراد باشد.
تکانشگری در مواجهه با استرس
در شرایط پرتنش و استرس، ضعف در کنترل تکانشها در اختلال شخصیت مرزی (BPD) افزایش مییابد. با وجود فشار روانی، افراد تمایل بیشتری دارند گزینه راحت و فوری را انتخاب کنند، حتی اگر این انتخاب به تاخیر در رسیدن به اهداف بلندمدت منجر شود. این الگو دقیقاً همان چیزی است که در اهمالکاری دیده میشود. به بیانی دیگر ترجیح راحتی اکنون بر پیشرفت فردا.
اهمالکاری در افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی (BPD)، ناشی از ترکیبی از عوامل رفتاری و شناختی از جمله ۱. کاهش ارزش پاداشهای آینده (delay discounting) که باعث انتخاب پاداش فوری میشود ۲. ضعف در کنترل تکانشها، بهخصوص در شرایط استرس و هیجان بالا ۳. ناتوانی در برنامهریزی بلندمدت که منجر به تعویق در پیگیری اهداف میشود.
به عبارت دیگر، اهمالکاری در اختلال شخصیت مرزی (BPD) صرفاً یک انتخاب غیرمنطقی یا تنبلی نیست؛ بلکه بخشی از رفتار تکانشی و هیجانی این اختلال است که با دشواری در تنظیم هیجان و تمایل به رفتارهای تکانه ای و عجولانه مرتبط است.
شناخت این الگوهای رفتاری میتواند مسیر درمانی فرد را هدفمندتر کند. تمریناتی مانند تمرینهای ذهنآگاهی و کنترل تکانشها میتوانند به کاهش اهمالکاری کمک کنند. در جسات درمانی درمانگر بستری را فراهم می کند تا با تمرکز بر تنظیم هیجان و برنامهریزی رفتاری، فرصت بهبود عملکرد روزانه و کاهش تعویق کارها برای افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی (BPD) مهیا شود.
نکته مهم و اساسی این است که اهمالکاری در اختلال شخصیت مرزی (BPD) یک رفتار قابل فهم و قابل تغییر است و با درک درست الگوهای آن، میتوان انتخاب های رفتاری متفاوت تری داشت.